अनुवाद -
संस्कृत-भाषा भारतीयों का एकता साधन करती है, भारतीयत्व सम्पादन करती है, ज्ञानसमूहों का प्रकाश/आलोक दिखाती है और सर्वदा आनन्द के परम्परा को उत्पन्न करती है।
संस्कृत सभी लोगों के मन को शुद्ध करता है, सभी के वचनों को परिष्कार करता है, सन्मार्ग का प्रेरणा देता है, सद्गुणों का समूहों को ही उत्पादन करता है।
संस्कृत विश्वबन्धुत्व का विस्तार करता है, सभी प्राणियों के ऐक्य को समझाता है , चारों ओर शान्ति प्रतिष्ठा करता है और प्रसिद्ध पाञ्च शील/स्वभाव का रीति भी है।
संस्कृत त्याग, हर्ष और सेवा का व्रत है , प्रपञ्च/संसार का मङ्गल ही करना चाहिए - ऐसा ज्ञान और विज्ञान से संयुक्त विचार है तथा भोग और मोक्ष का मार्ग को प्राप्त/उदय कराता है।
धर्म के, कामनाओं का,अर्थ का और मोक्ष का भी साधन संस्कृत से मिलता है। इहलोक और परलोक में संस्कृत से उन्नति मिलती है। भक्ति आचरण करने के लिए, ज्ञान प्राप्ति के लिए और कर्म करने के लिए संस्कृत साधन है। इसलिए संस्कृत सत्य, शिव(/कल्याणकारी) और सुन्दर है।
ललित शब्द संस्कृत रूपी वन में पेड़ सदृश हैं। यह मनोहर मधुर रस की धारागृह है। विश्व प्राणियों के मन को चमत्कार प्राप्त होता है। भारतीय पूर्वजों के कीर्ति समूहों का द्योतक है संस्कृत।
अभ्यासाद् जायते सिद्धिः -
२. एकपदेन उत्तरं लिखत -
क) संस्कृतं कस्याः साधकम्? भारतीयैकतायाः
ख) सर्वदा संस्कृतं कस्य संदोहदम्? आनन्दस्य
ग) संस्कृतं कस्य प्रेरणादायकम्? सत्पथस्य
घ) संस्कृतं कासां परिष्कारकम्? सर्ववाणीनाम्
च) कस्य विस्तारकं संस्कृतम्? विश्वबन्धुत्वस्य
३. अधोलिखितप्रश्नानां उत्तराणि पूर्णवाक्येन लिखत —
(क) सर्वतः कस्याः संस्थापकं संस्कृतम्?
उत्तरम् - सर्वतः शान्त्त्याः संस्थापकं संस्कृतम्।
(ख) कीदृशं व्रतं संस्कृतम्?
उत्तरम् - त्यागसन्तोषसेवायाः च व्रतं संस्कृतम्?
(ग) कयोः सम्मेलनम् संस्कृतम्?
उत्तरम् - ज्ञानविज्ञानयोः सम्मेलनम् संस्कृतम्।
(घ) संस्कृतं कस्य चमत्कारकम्?
उत्तरम् - संस्कृतं विश्वचेतस्य चमत्कारकम्।
(ङ) केषां यशः स्मारकं संस्कृतम्?
उत्तरम् - पूर्वजानां यशः स्मारकं संस्कृतम्।
४. रिक्तस्थानानि पूरयन्तु —
यथा—..सर्वभूतैकता...-कारकं संस्कृतम्।
(क) ....भारतीयत्व सम्पादकं संस्कृतम्।
(ख) ...ज्ञानपुञ्जप्रभा.... दर्शकं संस्कृतम्।
(ग) ...सर्वमस्तिष्क...संस्कारकं संस्कृतम्।
(घ) कर्मदं.....ज्ञानदं.... भक्तिदं संस्कृतम्।
(ङ) सत्यनिष्ठं ....शिवं सुन्दरं... संस्कृतम्।
(च) शब्दलालित्य ...लीलावनं... संस्कृतम्।
५. मञ्जूषाया: पदानि उपयुज्य षड् वाक्यानि रचयत —
क) संस्कृत-भाषा भारतीयानां एकता साधयति।/अङगुलीनां एकता हेतोः मुष्टिः संभवति।
ख) विश्वस्य सर्वतः संस्कृत भाषा शान्तिं संस्थापयति।/ सर्वतः प्रासादानां विस्तारेण हरितबृक्षाः क्रीडाप्रान्तराश्च नष्टाः जायन्ते।
ग) सत्पथे प्रेरयितुं संस्कृत-भाषा शिक्षयति।/अस्मान् सत्पथे प्रेरयितुं अस्माकं परिवारस्यावदानं श्रेष्ठमस्ति।
घ) स्वामी विवेकानन्दो तथा नेताजी सुभाष चन्द्र बोस आदीनां पूर्वजानां कार्याणि विश्वकल्याणाय उद्दिष्टानि।
ङ) जीवने समृद्धिनिमित्तं त्यागस्य अत्यावश्यकमस्ति।
च) 'लौहपुरुषः' इत्युपाधिः सर्दार वल्लभभाई पटेल महोदयस्य सेवाव्रतस्य परिचायिका अस्ति।
६. अधोलिखितानां समस्तपदानां उदाहरणानुसारं विग्रहं कुरुत —
क)। ज्ञानपुञ्जप्रभादर्शकम् - ज्ञानपुञ्जप्रभायाः दर्शकम्
ख) सर्ववाणीपरिष्कारकम् - सर्ववाण्याः परिष्कारकम्
ग) विश्वबन्धुत्वविस्तारकम् - विश्वबन्धुत्वस्य विस्तारकम्
घ)। सर्वभूतैकताकारकम् - सर्वभूतैकतायाः कारकम्
ङ) शान्तिसंस्थापकम् - शान्त्याः संस्थापकम्
च) ज्ञानविज्ञानसम्मेलनम् - ज्ञानविज्ञानयोः सम्मेलनम्
७. प्रदत्तमञ्जूषातः पर्यायपदानि चित्वा रिक्तस्थाने लिखत
—
क) (क) विद्वांसः .तेजोराशयः.. भवन्ति ।
(ख) सूर्यस्य....किरणः..सर्वेषां प्राणीनां कृते हितकरः भवति ।
(ग) ईश्वरं स्मृत्वा ...उल्लासः..उपजायते।
(घ) विद्यायाः ...मानम्.... अजरं भवति ।
(ङ) प्रकृतेः शोभा .... अनुपमा... विद्यते।
(च) यत्र....जगत्.... एकनीडं भवति ।
८. अधोलिखितानां मेलनं कुरुत —
(क) भारतीयैकतायाः - २. साधकम्
(ख) सत्पथे - ४. प्रेरणादायकम्
(ग) त्यागसन्तोषसेवारूपम् - ५. व्रतम्
(घ) ज्ञानपुञ्जप्रभायाः - ३. दर्शकम्
(ङ) विश्वबन्धुत्वस्य - १. विस्तारकम्
समाप्तम्
No comments:
Post a Comment