Saturday, December 6, 2025

व्यावहारिक दृश्यावली(SHORT STORY)

 

सायं कालः। तुङ्ग प्रासादानां सम्मुखे एकः क्रीडाप्रान्तरः अस्ति। तत्र क्रीडतां बालकानां शिशूनां च कोलाहलथ्वनिः श्रुयते। जनाः अपि तत्र भ्रमन्ति स्म। तस्मिन्  समये एका बालिका महाविद्यालयतः प्रतियानं/ प्रतिवर्तनं करोति स्म। यदा तस्याः प्रासादस्य समीपे उपसर्पणं भवति तदा प्रान्तरे क्रीडन्तं तस्य भ्रातरं  दृष्टवा तं आह्वयति सा। 

बालिका - अये भ्रात! विलंबं अभवत्। गृहं चलावः। 

   कतिवारं आह्वयति सा। तथापि  तेन न श्रुतम्। 

 तत्र विचरतः/भ्राम्यमाणेकस्य प्रतिवेशीमहोदयस्य कर्कराटुः भगिनीभ्रातरयोः उपरि अपतत्। सः बालां अवदत् , 'तव भ्राता संप्रति न गमिष्यति तया साकम्। त्वं एकाकी भवनं गच्छ'। 

बालिका - पितृव्य महोदय! तस्य मनोभावं कथं भवता दृढतया ज्ञातम् ? 

प्रतिवेशी महोदयः  - अहसन् , आह्वय तं पुनरेकवारम्।

 ( उच्चैः सा आह्वयति) 

बालिका -- भो भ्रात! विलम्बं अभवत्। आगच्छ त्वं मया साकम्। 

भ्राता --  (भ्रुकुञ्चनं कृत्वा शरीरं च आन्दोलयित्वा) नहि नहि। अहं न आगमिष्यामि अधुना इत्युक्तवा सः क्रीडायाम् व्यस्तः अभवत्।

बालिका - पितृव्य महाशय! भवता सत्यमुक्तम्। एषः नागच्छति। भ्रातरि विषये भवतः एतावत् दृढविश्वासः कथमस्ति? कृपया कथयतु।

प्रतिवेशीमहोदयः - (स्मितहासं कृत्वा) 

                  अनुभूत्यारेव कथयामि। एषः बालसुलभ व्यवहारः। मया अपि बाल्यकाले एतादृशं कार्यं कृतं वहुवारम्। उभयोः क्रियया मया आनन्दं अनुभूतम् इत्युक्त्वा भ्रमणरतोऽभवत्। 

बाला अपि हर्षोऽनुभवत्यैव भवनमगच्छत्।

Friday, November 28, 2025

उपस्कराः (SPICES )



१.     औषरं (लवणम्)            -         Rock salt         -       सेंधा नमक 

२.     वसिरं (लवणम्)            -          Sea salt           -       समुद्री नमक 

३.     द्राविडकं (लवणम्)        -          Black salt        -       काला  नमक 

४.     अजाजिः                      -          Cumin seed            -             जीरा

५.     कृष्णिका                      -         Black mustard         -          काली सरषों

६.      हरिद्रा                          -          Turmeric                 -            हलदी 

७.    उपकुंचिः/मेषा/एला      -      Small Cardamom     -       छोटी इलाइची
 
८.    पिप्पलिः/शौण्डी          -         Long pepper          -        बड़ी पिप्पली 

९.    विज्जुलं                    -          Cinnamon              -         दालचीनी                                                                         
१०.   स्थकरं                     -           Betel -Nut             -           सुपारी                                             

११.   जागुडं                     -             Saffron                 -           केशर 

१२.   आर्द्रकं                     -              Ginger                -          अदरक 

१३.   सोनहः                    -               Garlic                 -          लहसुन

१४.   पृथ्वीका                 -             Black Cumin            -          कलौंजी

१५.    नागरं                   -              Dried Ginger            -              सोंठ

१६.    धन्याकं/धान्याकं     -          Coriander Seeds        -          धनिया

१७.    सुरसा                    -             Black Basil              -        काली तुलसी 



 
                                        

 

Tuesday, November 25, 2025

सुभाषितम्(NOBLE THOUGHTS)

 उत्साहसम्पन्नमदीर्घसूत्रं क्रियाविधिज्ञं व्यसनेष्वसक्तम्।

शूरं कृतज्ञं दृढ़सौहृदं च लक्ष्मीः स्वयं याति निवासहेतोः‍‌‌।।

अर्थात् :
    जो उत्साही, आलस्यरहित, कार्य करने के उपायों को जानने वाले तथा बुरे विषयों में अनासक्त , वीर, कृतज्ञ और सच्ची मित्रता वाले हैं, ऐसे मनुष्य के घर स्थिर रहने के लिए लक्ष्मी स्वयं ‌ही जाती हैं।

Meaning -

         One who is enthusiastic, active or diligent , known to the method or solution of deed or action , uninterested to bad things , brave, grateful or thankful and indeed friends - Goddess Lakshmi automatically goes to those persons house to be stable.

Sunday, November 23, 2025

सुभाषितम्(NOBLE THOUGHTS)

 

परोक्षे कार्यहन्तारं प्रत्यक्षे प्रियवादिनम्।

वर्जयेत्तादृशं मित्रं विषकुम्भं पयोमुखम्।।


  परोक्ष में काम बिगाड़ने वाले और सामने प्रिय बोलने वाले मित्र को मुखपर  दूधवाले विष(जहर) से भरे घड़े के समान छोड़ देना चाहिए।


Thursday, November 20, 2025

सुभाषितम् (NOBLE THOUGHTS)

 

अनाहूतो विशेद् यस्तु अपृष्टो वहुभाषते।

आत्मानं मन्यते प्रीतं भूपालस्य स दुर्मतिः॥

अर्थात्  -

          विना बुलाए जो पास आता है, विना पुछे जो वहुत कुछ कहता है, जो स्वयं को शासक का अतिप्रिय मानता है, वो निर्वोध है।

Meaning : -

         One who comes without calling, the one who speaks more without being asked and the one who feels that he is favored by the ruler is a fool.

Tuesday, November 18, 2025

सुभाषितम् (NOBLE THOUGHTS)

 वचस्तत्रैव वक्तव्यं यत्रोक्तं सफलं भवेत्। 

स्थायी भवति चात्यन्तं रंगः शुक्लपट्टे यथा।। 

अर्थात्, 
           जहाँ बोलने पर वचन सफल होगा, उस स्थान में अपनी वात रखनी चाहीये। जैसे सफेद वस्त्र में रंग अत्यधिक  स्थायी होता है ।।

Meaning :

          One should put their words in that place where the purpose of sayings would be successful. Just like colors are more visible and permanent on white clothes rather on any other. 

Monday, November 17, 2025

सुभाषितम् (NOBLE THOUGHTS)

 मृगा मृगैः संगमनु्व्रजन्ति

गावश्च गोभिस्तुरगास्तुरंगैः।

मूर्खाश्च मूर्खैः सुधियः सुधीभिः

समानशील व्यसनेषु सख्यम्।।


अर्थात्,  

        हिरण हिरणों के साथ, गाय गायों के साथ, अश्व अश्वों के साथ, मुर्ख मुर्खों के साथ और पण्डित पण्डितों के साथ मिलकर रहना चाहते हैं। इससे ज्ञात होता है कि  समान स्वभाव और समान व्यसनवाले प्राणीयों का परस्पर मित्रता होता है। 


Meaning --


         Deer with deer, cow with cows, horse with horses, fool with fools and learned with learned people live together. This meant that the creatures of same nature and of same  conduct have friendships with each other.

सुभाषितम्(NOBLE THOUGHTS)

दुर्लभान्यपि कार्याणि सिध्यन्ति प्रोद्यमेन ही।  शिलापि तनुतां याति प्रपातेनार्णसो मुहुः।।  अर्थात्,    कठिन से कठिनतर कार्य भी उद्यम/प्रयास ...