Saturday, May 6, 2023

SUBHASITAM (NOBLE THOUGHTS)

 


वृन्ताकं कोमलं पथ्यं

कुष्माण्डं कोमलं विषम्

आर्द्रकं च सदा पथ्यं

अपथ्यं वदरी फलम्॥


अर्थः   -   कोमल बैंगन भोजन योग्य है,  किन्तु अविकसित पेठा (राख लौकी) विष है। अदरक सर्वदा खाने योग्य है परंतु बेर अपथ्य है (सर्बदा खाने योग्य नहीं है)॥

Meaning -

              Young brinjal is eatable,but under developed ash gourd is poison for food. Ginger is always eatable whereas it is not good to take jujube every time

Wednesday, April 19, 2023

प्रहेलिकाः (RIDDLE)

 

१.   वृक्षाग्रवासी न च पक्षिराजः

      त्रिनेत्रधारी न च शूलपाणिः।

    त्वग् वस्त्रधारी न च सिद्धयोगी

     जलं च बिभ्रन्न घटो न मेघः॥

    अनुवादः  -

             पेड़ के ऊपर रहने वाला  परन्तु पक्षिराज गरुड़ नहीं; तीन नेत्रों वाला है किन्तु हाथ में त्रिशूल धारण करने वाले शिव नहीं। छाल जैसी वस्त्र धारण किया है परन्तु सिद्धयोगी नहीं; जल को धारण करता हुआ  न ही घड़ा और न ही मेघ है॥

 

    उत्तरम्-   नारिकेलफलम्  (नारियल) 


२.      सीमन्तिनीषु का शान्ताः?

         राजा  कोऽभूत्    गुणोत्तमः?

        विद्वद्भिः  का  सदा वन्द्या?

       अत्रैवोक्तं   न   बुध्यते॥

  उत्तरम्-     प्रथम- द्वितीय-तृतीय-चरणेषु  प्रथमस्य वर्णस्य अन्तिमवर्णेन संयोगात् उत्तरं  प्राप्यते।


        अनुवादः    -   

                          नारियों में कौन शांत है?   उत्तम गुण वाले राजा कौन हुआ? विद्वानों के द्वारा कौन सर्वदा वन्दनीय है?  यहाँ  ही उत्तर है, समझना नहीं है॥

   उत्तर -   प्रथम, द्वितीय और तृतीय चरणों  में प्रथम वर्ण को अन्तिम वर्ण के साथ मिलाने पर उत्तर प्राप्त होगा।   

Saturday, March 11, 2023

फलानां नामानि ( FRUITS NAME)

 


१.  कर्कधुः,घोंटा         -       बैर                (The Jujube )

 २.   करकः, दाड़िमः   -        अनार          (The Pomegranate ) 


 ३.  कपित्थः              -        बेल              (The Wood-Apple )

 ४.  आमलकः/आमलकी  -   आँवला         (The Indian Gooseberry )

५.  आम्रातः                -        आँवेरा           (The Hog-Plum )

६.  अंशुमत्फला           -       केले                (The Plantain/Banana )

७.  चंपकालुः, चंपालुः    -      कटहल            (The Jack/Breadfruit  )


Monday, February 20, 2023

पशूनां नामानि ( ANIMALS NAME)

                                 


 १.   कंठीलः, करभकः / शलाभोलिः     -     ऊँट           (A CAMEL)


  २.         ओतुः                                   -     बिल्ली       (A CAT)

   ३.  आटीकरः                                    -     बैल           (A BULL)

   ४.         उरः                                     -      भेड़           (A SHEEP)

   ५.       आखुः                                    -      चूूहा          (A MOUSE, RAT, MOLE)

   ६.     चित्रौष्ट्रः                                  -      जिराफ      ( A giraffe)


   ७.   व्याघ्रः/ चित्रकायः                       -      बाघ           (A Tiger)


सारंगः  -  A deer / spotted deer 
चित्रमृगः - A spotted antelope 
तर्क्षुः  -  A hyena
पुष्कलकः  -  A musk deer
भरुजः/शृगालः -  A jackal 
भल्लूकः  -  A bear
घोटकः/हयः -  A horse
गंडकः -   A rhinoceros 
घोटकः -  A  horse 

गर्दभः  -   A donkey / ass

महिषः -    A buffalo 

बलीवर्दः  -  A  bull  / an ox

धेनुः  -   A cow

खिंखिरः  -  A fox

गजः/हस्ती -  An elephant 

अजः -  A goat 

श्वानः  -  A dog

शूकरः - A hog






















































































































































































































७.  व्याघ्रः चित्रकायः -  बाघ

८.  -

SUBHASITAM (NOBLE THOUGHTS)

                                     

   सर्वेषामेव दानानां व्रह्मदानं विशिष्यते।

   वार्यन्नगोमहीवासस्तिलकाञ्चनसर्पिषाम्॥

   अर्थ  -

         जल, अन्न, गाय, भूमि,वस्त्र, तिल, सोना, घी आदि सभी प्रकार के दान में से विद्यादान उत्कृष्ट है।

Meaning  - 

         Sharing knowledge is the best one among the donations of water, grain, cow, land, clothing, sesame, gold and ghee. 


Saturday, January 28, 2023

SUBHASITAM (NOBLE THOUGHTS)

 

                                               

 गुरवो वहवः सन्ति शिष्यवित्तापहारकाः।

 दुर्लभः स गुरुर्लोके शिष्यचित्तापहारकः॥

 अनुवादः  -

      शिष्य से धन अपहरण करनेवाले गुरु अनेक हैं। परंतु शिष्य के मन को अपहरण करने वाले गुरु दुर्लभ होते हैं॥

 Meaning - 

          There are many teachers who loot money from disciples. But it is difficult to get a teacher who can loot the mind of the disciple/student.

Tuesday, January 3, 2023

SUBHASITAM (NOBLE THOUGHTS)




शतं विहाय भोक्तव्यं सहस्रं स्नानमाचरेत्।
लक्षं विहाय दातव्यं कोटिं त्यक्त्वा हरिं भजेत्॥

    अर्थ - 
           सौ(शतसंख्यक) काम छोड़ कर भोजन करना चाहिए, हज़ारों काम होने पर भी छोड़ कर स्नान करना चाहिए, लाखों काम त्याग कर दान तथा करोड़ों काम छोड़ कर भगवानजी का स्मरण करना चाहिए।
Meaning  -
               One should eat leaving hundreds of work, one should take bath leaving thousands of work, leaving millions of work one should donate, and pray to god leaving crores of work. 

सुभाषितम्(NOBLE THOUGHTS)

 उद्योगे नास्ति दारिद्रयं जपतो नास्ति पातकम्।  मौनिनः कलहो नास्ति न भयं चास्ति जाग्रतः ।। अर्थात्,          उद्योगी /परिश्रमी का दारिद्रय नह...